Αλμπέρ Καμύ: Ο θάνατος του ατύχημα ή συνωμοσία; Η Καζαρές και το αυτοκίνητο που έγινε μύθος

Σαν σήμερα στις 7 Νοεμβρίου γεννήθηκε ένας από τους πιο λαμπρούς στοχαστές του 20ού αιώνα, ο Αλμπέρ Καμύ. Όμως εμείς θα ταξιδέψουμε στο χρόνο και 46 χρόνια μετά θα σταθούμε στο θάνατό του τις 4 Ιανουαρίου του 1960, όταν ο Καμύ χάνει τη ζωή του σε ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα στο Πτι Βιλμπλεβέν της Υόν. Η είδηση συγκλόνισε τη Γαλλία και τον πνευματικό κόσμο. Τα πρωτοσέλιδα μιλούσαν για μια «παράλογη μοίρα», λες και οι φιλοσοφικές του ιδέες είχαν αποφασίσει το τέλος του.

Ο Καμύ είχε ήδη τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1957. Από τον Ξένο και την Πανούκλα, μέχρι τον Μύθο του Σίσυφου και τον Επαναστατημένο άνθρωπο, είχε αναδείξει τον άνθρωπο που παλεύει να βρει νόημα σε έναν κόσμο χωρίς βεβαιότητες. Ο ίδιος έλεγε πως: «Tο παράλογο δεν είναι η αποτυχία να βρούμε νόημα, αλλά η ίδια η αναζήτηση του νοήματος εκεί όπου δεν υπάρχει».

Εκείνον τον χειμώνα, επέστρεφε στο Παρίσι ύστερα από τις γιορτές στην Προβηγκία μαζί με τον φίλο και εκδότη του Μισέλ Γκαλιμάρ. Μαζί τους η σύζυγος και την κόρη του Γκαλιμάρ. Ο Καμύ είχε ήδη αγοράσει εισιτήριο για το τρένο, θα ταξίδευε με την οικογένειά του, αλλά την τελευταία στιγμή πείστηκε να ταξιδέψει οδικώς. Είχε μαζί του το χειρόγραφο του ημιτελούς μυθιστορήματος «Ο Πρώτος Άνθρωπος», 144 σελίδες που θα αποτελούσαν το πιο προσωπικό του έργο. Βρέθηκε κατεστραμμένο ανάμεσα στα συντρίμμια.

Στο ρόλο του κακού της ιστορίας: Η Facel Vega HK500

Το αυτοκίνητο, μια λαμπερή αλλά δύστροπη Facel Vega HK500. Θεωρούνταν τότε σύμβολο πολυτέλειας και ταχύτητας. Εξοπλισμένη με κινητήρα V8 6,3 λίτρων της Chrysler, μπορούσε να φτάσει τα 240 χιλιόμετρα την ώρα — νούμερο αδιανόητο για τα δεδομένα της δεκαετίας του ’50.

Ο οδηγός όμως δεν ήταν εξοικειωμένος με το «θηρίο». Στην ευθεία του Βιλμπλεβέν, το όχημα ξέφυγε απροειδοποίητα από την πορεία του και καρφώθηκε σε ένα δέντρο. Ο Καμύ σκοτώθηκε ακαριαία, ο Γκαλιμάρ πέθανε λίγες μέρες αργότερα, ενώ η γυναίκα και η κόρη του σώθηκαν.
Οι εφημερίδες της εποχής μίλησαν για υπερβολική ταχύτητα ή κατεστραμμένο ελαστικό. Κάποιοι, όπως ο συγγραφέας Ρενέ Ετιάμπλ, υποστήριξαν ότι η Facel Vega ήταν «ένα πανέμορφο φέρετρο πάνω σε τέσσερις τροχούς». Όμως η υπόθεση δεν σταμάτησε εκεί.

Χρόνια αργότερα, το 2011, μια θεωρία συνωμοσίας ήρθε να ταράξει τα νερά: Σύμφωνα με τον Ιταλό συγγραφέα Τζοβάνι Κατέλι, βασισμένο σε σημειώσεις του Τσέχου ποιητή Γιαν Ζάμπρανα, ο Καμύ δεν πέθανε από δυστύχημα αλλά από εκδίκηση της KGB. Είχε προηγηθεί το άρθρο του στο περιοδικό Franc-Tireur, όπου καταδίκαζε τις σοβιετικές σφαγές στην Ουγγαρία το 1956.

Ο Ζάμπρανα έγραψε στο ημερολόγιό του πως Σοβιετικοί πράκτορες είχαν σαμποτάρει το ελαστικό του αυτοκινήτου με ειδική συσκευή που προκαλούσε ρήγμα σε υψηλή ταχύτητα — εκτελώντας, όπως υποστήριζε, εντολή του τότε υπουργού Εξωτερικών Ντμίτρι Σεπίλοφ.

Η θεωρία δεν αποδείχθηκε ποτέ και οι περισσότεροι βιογράφοι του Καμύ την απορρίπτουν. Ακόμη κι έτσι όμως, η ιδέα ότι ο στοχαστής του «παράλογου» χάθηκε με τρόπο τόσο παράλογο, δεν παύει να συγκλονίζει. Ο Ζαν-Πολ Σαρτρ, με τον οποίο είχαν συγκρουστεί φιλοσοφικά, έγραψε τότε: «Ο θάνατος του Καμύ είναι σκάνδαλο, γιατί προβάλλει στο κέντρο του κόσμου μας την ίδια την παραλογισμένη ανάγκη μας για νόημα».

Η ειρωνεία της μοίρας είναι ότι ο ίδιος ο Καμύ είχε πει κάποτε πως: «Η πιο παράλογη μορφή θανάτου είναι το τροχαίο δυστύχημα». Ίσως γιατί πίστευε ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο ανθρώπινο από το τυχαίο και τις εμφανίσεις του στη ζωή μας.

Ο μετέωρος έρωτας

Μαζί του, όμως, δεν χάθηκε μόνο ένας φιλόσοφος. Χάθηκε και ένας έρωτας που έμεινε μετέωρος. Για περισσότερα από δώδεκα χρόνια, ο Καμύ διατηρούσε μια έντονη σχέση με τη σπουδαία ηθοποιό Μαρία Καζαρές. Από το 1944 έως τον θάνατό του, αντάλλαξαν 865 επιστολές — γράμματα γεμάτα πάθος, ενοχές, αποστάσεις και επανασυνδέσεις. Εκείνη την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1959, της έγραψε: «Θα σε δω σύντομα, υπέροχή μου. Ποτέ δε μου έλειψες περισσότερο. Πηγαίνω στο Παρίσι, όπου θα ζήσουμε για πάντα μαζί. Μην αργήσεις να έρθεις να με βρεις». Δεν πρόλαβε να τη συναντήσει...

Η σχέση τους, όπως και η φιλοσοφία του, έμεινε ανοιχτή, ατελής, αλλά αληθινή. Ο Καμύ αναζήτησε μέχρι τέλους τη ζωή «μέσα στο φως», όπως έλεγε. Και ίσως εκείνο το φως τον τύφλωσε για μια στιγμή στον δρόμο προς το Παρίσι.